Hafızlık Eğitimi

HAFIZLIK EĞİTİMİ UYGULAMA ESASLARI

633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’da yapılan değişiklik ile Eğitim Hizmetleri Genel Müdürlüğü kurulmuş ve “Kur’an-ı Kerim okumak, anlamını öğrenmek, hafızlık yapmak, din eğitimi almak isteyenler için kurslar düzenlemek ve Kur’an kursları açmak.” görevleri de verilmiştir.
Hafızlık müessesesi; Hz. Peygamberden günümüze kadar asırlar boyu süren bir gelenektir. Bu gelenek Başkanlığımız tarafından yaygın din eğitimi hizmetleri içerisindeanlam ve önemine uygun bir biçimde sürdürülmektedir.
Hafızlık eğitiminin sistemli,disiplinli bir şekilde yürütülmesi ve uygulama birlikteliğinin sağlanması amacıylaBaşkanlığımızca yönetmelik, yönerge veprogram çalışmaları yapılmıştır.
Başkanlıkta yapılan program geliştirme ve takip çalışmaları ile hafızlık yaptıran öğreticiler arasında bilgi, tecrübe paylaşımı ve uygulama birlikteliği sağlamak amacıylayapılan seminerlerde icra edilen atölye çalışmalarında öğreticiler tarafından ortaya konulan sorunlar çerçevesinde ve yapılan anket çalışmalarındaaşağıdaki hususların dikkate alınmasının Hafızlık eğitimini olumlu yönde etkileyeceği mütalaa edilmiştir.

A-Hafızlık Takip Komisyonlarının İşlevselliğinin Artırılması
Yapılan program gözlem çalışmaları başta olmak üzere hafızlık tespit sınavı komisyonu başkan ve üyelerinin tespitleri ile eğitimlerde yapılan atölye çalışmalarında ortaya çıkan sonuç Hafızlık Takip Komisyonlarının ya hiç kurulmadığı ya da aktif olarak işletilmediğidir.Bu sebeple komisyonun görevleri ve çalışma usul ve esasları ile ilgili konuların tekrar hatırlatılmasında yarar görülmüştür.

Komisyonun Görevleri:
Hafızlık Eğitim Programının etkin, verimli ve sistemli bir şekilde sürdürülebilmesi için mevzuatça kurulması öngörülen Hafızlık Takip Komisyonunun yine “Diyanet İşleri Başkanlığı Kur’an Eğitim ve Öğretimine Yönelik Kurslar ile Öğrenci Yurt ve Pansiyonları Yönergesi” çerçevesinde kendisine tevdi edilen;
1. Hafızlık eğitimi yapmaya elverişli kursları tespit etmek,
2. Hafızlık eğitimi verecek öğreticileri tespit etmek,
3. Hafızlık hazırlık dönemine başlayacak öğrencilerin seçimini yapmak,
4. Hazırlık döneminden hafızlık dönemine geçecek öğrencilerin tespitini yapmak,
5. Hafızlık tespit sınavına girecek öğrencilerin tespitini yapmak,
6. Hafızlık eğitimine devam edemeyeceği kanaatine varılan öğrencilerin tespitini yapmak,
7. Hafızlık eğitimi verilen kursların ve öğrencilerin ihtiyaç, şikayet, beklenti ve önerilerini tespit etmek,
8. Dönem sonlarında ölçme-değerlendirme yapmak ve gerekli görülen tedbirleri almak,
9. Her yıl mayıs ayı sonunda tespitler ve teklifler şeklinde iki başlık altında genel değerlendirme raporu hazırlamak,
10. Hafızlık programının ekindeki formları usulünce doldurup imzalamak,
11. Hafızlık programının dönemlerinde belirlenen başarıyı gösteremeyenlere veya yetişkinliklerinde hafızlığa başlayanlara ek süre vermek,
12. Hafızlığa kurs dışında başlayanlardan kurslara kaydolmak isteyenler ile hazırlık dönemi atlatılarak doğrudan ezberleme dönemine geçmesi uygun olanların tespitini yapmak,
13. Öğreticilerin hafızlık programını uygulamadaki başarısını değerlendirmek,
14. Öğrenci ve öğreticilerin moral motivasyonlarını arttırıcı yönde rehberlik etmek,
15. Öğreticilerin aylık ders çizelgeleriyle yöneticilerce tutulacak öğrenci takip çizelgesinin usulünce doldurulup saklandığını kontrol etmek,
16. Dörder aylık yapacağı kontrollerde kurs ve öğreticilerle ilgili tespit, teklif ve değerlendirmeleri rapor haline getirerek müftülüğe sunmak.
Ayrıca; A Grubu ve B Grubu Kur’an kurslarında hafızlık eğitimi yapılan sınıflarda öncelikle Kur’an Kursu Baş Öğreticisi, Kur’an Kursu Uzman Öğreticisi veya hafız ve yüksekokul mezunu yada hafız öğreticilerden olmak üzere en az 3 yıl görev tecrübesi olanlarıngörevlendirilmesine riayet edilmelidir.
Bütün bunlarla birlikte hafızlık takip komisyonları, hafızlığın bütün süreçlerinde öğrencilere, öğreticilere ve gerektiğinde ailelerine din hizmetlerinde hafızlığın önemiyle alakalı gerekli motivasyonda bulunarak, öğrencilerin ruh ikliminde ve gönül dünyalarında istikbale dair umut vaat eden bir vizyon ve tasavvur oluşturma konusunda rehberlikte bulunmalıdır.
Böylece öğrencilerin zihinlerinde hafızlığın öneminin daima canlı tutulması sağlanmış olacaktır.

Çalışma Usul ve Esasları:
Hafızlık Takip Komisyonu, en az bir sınıf hafızlık eğitimi yapılan il/ilçelerde müftünün teklifi ve mülki amirin onayı ile en az ikisi hafız olmak şartıyla üç kişiden oluşturulmalı, komisyon üyelerinden en az birisi de kadın öğreticilerden belirlenmelidir. Aynı ilçede bu üyeler bulunamazsa, il veya diğer ilçelerden üyeler alınabilir. Öğrencinin sınıf hocası da duruma göre komisyona alınmalıdır. Komisyona müftü veya görevlendireceği bir personel başkanlık edebilir.
Söz konusu komisyon çalışmaları ile hafızlık eğitiminin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi ve sürecin her kademesinin takip edilmesihedeflenmektedir.Sözkonusu hedefe ulaşmak için aşağıdaki hususların göz önünde bulundurulması önem arz etmektedir.
1. Hafızlık Eğitim Programı; 4 ay hazırlık dönemi, 16 ay ezberleme dönemi, 4 ay pekiştirme dönemi olmak üzere azami 24 ay olarak uygulanmaktadır.
2. Öngörülen sürelere uymaya çalışmakla birlikte, her bir öğrencinin kavrayışının farklı olabileceği göz önünde bulundurularak öğrenci merkezli bir yaklaşım takip edilecek, planlanan sürelerin kısaltılabileceği gibi ek süre de verilebilecektir. Verilen ek sürelerin genel toplamı ise 6 ayı geçmeyecektir.
3. Programın uygulanmasında öğrencilerin gelişim düzeylerine ve öğrenme biçimlerine uygun, çeşitli bireysel ve işbirliğine dayalı öğrenme ortamları sağlayan materyal ve yöntemler kullanılacaktır.
4. Ezber dinlenirken öğrenciden Kur’an okuyuş usullerine uygun bir şekilde okuması istenecek, ders bir bütün olarak ve öğretici tarafından dinlenilecektir.
5. Kur’an kursu yöneticisi/öğreticisi, programın uygulanmasına ve öğrencilerin gelişimine katkı sağlamak amacıyla, gerektiğinde çevresindeki alan uzmanlarından destek alacaktır.
6. Öğrenciler, zamanı etkili kullanma konusunda yönlendirilecek ve kurs süresince bunu sağlayacak etkinliklere yer verilecektir.
7. Hafızlık Takip Komisyonu tarafından her bir öğrenci hafızlık eğitimi süresince;
a. Hafızlık hazırlık bölümüne giriş,
b. Hafızlık ezber bölümüne giriş,
c. Birinci hizip sonu,
d. İkinci hizip sonu,
e. Üçüncü hizip sonu,
f. Dördüncü hizip sonu,
g. Pekiştirme dönemi sonu,
olmak üzere toplam da 7 defa kontrol edilecek ve bilgiler EHYS’ye girilecektir.
8. Bilgileri EHYS’ye girilen ve sistemde hafızlık eğitimini tamamladığı görülen öğrenci,Takip Komisyonu onayıyla hafızlık tespit sınavına katılmaya hak kazanacaktır. Dolayısıyla bu süreç hem öğrenciyi hem de öğreticiyi disipline edecek, öğrencilerin sınav stresi ve heyecanlarını yenmelerine vesile olacaktır.
9. Hafızlık Tespit Sınavında başarısız olan her bir öğrenci için Hafızlık Takip Komisyonun bilgisine müracaat edilerek süreç hakkında bilgi alınacaktır. Bu komisyon, başta öğrenci olmak üzere öğreticiye, yöneticiye ve gerektiğinde velilere rehberlik yapacak onları süreçle ilgili bilgilendirecektir.
10. Hafızlık Takip Komisyonu,Hafızlık Eğitimi Programı sonunda yer alan aşağıdaki formları usulüne uygun bir şekilde doldurur.
a. Hafızlık Hazırlık Programına Başlayacak Öğrenci Değerlendirme Formu(Ek-1)
b. Ezberleme Dönemine Alınacak Öğrenci Değerlendirme Formu(Ek-2)
c. Hafızlık Öğrencileri Dönem Sonu Değerlendirme Formu(Ek-3)
11. Dönem sonlarında yapılan değerlendirmeler neticesinde hafızlık eğitimine devam edemeyeceği kanaatine varılan öğrenciler kursla ilişiği kesilmek üzere Hafızlık Takip Komisyonunca müftülüklere bildirilecektir.
12. İl müftülüklerince kurulan Hafızlık Takip Komisyonu, ilçelerden gelen raporları değerlendirip tevhid ederek, Eğitim Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün EHYS Programına gireceklerdir.

B-Milli Eğitim Bakanlığı’nca Yapılan Yönetmelik Değişikliklerinin Hafızlık Eğitiminde Meydana Getirdiği Yeni Durumlar
21 Temmuz 2012 tarihli ve 28360 sayılı “Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’in”15’nci maddesinin(a) bendinde; “İmam-hatip ortaokuluna kayıt yaptıran veya devam eden ve hafızlık eğitimine başladığını belgelendirenlerden o eğitim ve öğretim yılı için devam zorunluluğu aranmaz.”hükmü yer almaktadır.
Bu imkândan yararlanarak hafızlık eğitimi alan öğrenciler okullarına döndüklerinde devam edemedikleri eğitim öğretim yılına ait derslerden okul müdürünün sorumluluğu ve koordinesinde, alan öğretmenlerinden oluşturulacak komisyon tarafından sınava alınarak başarılı olanlar bir üst sınıfa devam ettirilebilecektir. İmam Hatip Ortaokulu öğrencileri bu izin haklarını 5. 6 ve 7 nci sınıflardan herhangi birinde kullanabilecektir.
Buna göre aşağıdaki hususların bilinmesinde fayda mülahaza edilmektedir:
1. Hafızlık eğitimine başladığını belgeleyen ve imam-hatip ortaokulunadevam eden bir öğrencininbelirtilen sınıfların herhangi birinde,bir eğitim öğretim yılı kayıt dondurma hakkı bulunmaktadır.Söz konusu süre tatillerle birlikte 15 aylık bir zaman dilimine tekabül etmektedir.
2. Kayıt dondurma neticesinde elde edilen 15 aylık sürenin hafızlık eğitiminde istenilen olumlu sonuçları doğurması için öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyinin yüksek olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir.Bundan hareketle öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyinin en azından Hafızlık Eğitim Programı Ezber Dönemi’ne başlayacak seviyede olması büyük önem arz etmektedir.
3. Hafızlık yapmak isteyenlerin, örgün eğitime kayıt yaptırmakla beraber eş zamanlı olarak Kur’an kurslarındaki temel ve ek öğretim programlarına da kayıt yaptırmaları teşvik edilmelidir.Bu cümleden hareketle örgün eğitimle birlikte Kur’an kursu hizmetlerinden yararlanmak isteyen öğrencilerin, alternatifleri arasında yer alan temel öğretim ve ek öğretim programlarına kayıtları yapılabilir.Bu imkândan yararlanan bir öğrenci hafta içi ve hafta sonu ilgili programları takip ederek, gerek yüzünden okumasını gerekse de hafızlığa hazırlık aşamasını tamamlayarak Hafızlık Takip Komisyonu’nun da uygun bulmasıyla hafızlık sınıfına kayıt yaptırmaya hazır hale gelebilecektir.
4. Herhangi bir ortaokulu bitiren bir öğrenci lise döneminde hafızlık yapmak istiyorsa, hafızlık yapmak için Kur’an kursuna kayıt yaptırır. Eş zamanlı olarak açık liseye de devam edebilecektir.
5. Lise ve dengi okullara kayıt yaptırıp da “öğrenim hakkını” kullanmak istemeyen, öncelikle hafızlığını tamamlayarak tekrar örgün eğitime devam etmek isteyen öğrenciler;“08.12.2004 tarihli ve 25664 sayılı Orta Öğretim Kurumları Sınıf Geçme Ve Sınav Yönetmeliği”nin 57’nci maddesinde yer alan “öğrenim hakkını kullanmama hakkı”ndan istifade edebilir.
6. Orta öğretim ve lisedönemindekiöğrencilerin Başkanlığımıza bağlı Kur’an kursu hizmetlerinden sağlıklı bir şekilde faydalanabilmeleri hususunda müftülüklerimizin, il/ilçe milli eğitim müdürlükleri ile işbirliği yapmaları gerekmektedir.

Bazı örnek uygulamalar;
1. Örnek: Örgün eğitime devam eden öğrencilerin gerekli tedbirlerin alınması halinde ihtiyaç odaklı eğitim programlarından her hangi birisine kayıt olmaları ve bu sayede Kur’an kursları, yurt ve pansiyonlarından yararlanmaları mümkündür.
2. Örnek: İmam-hatip ortaokulunun 5, 6 veya 7. sınıflarından herhangi birinde eğitim gören öğrencilerden hafızlık eğitimine başlayanların ilgili müftülükten hafızlık yapıyor yazısı alarak örgün eğitimine bir eğitim öğretim yılı ara vermesi mümkündür. Ayrıca bu sürenin bitiminde ilgili okula vermek üzere adı geçen öğrenciyeKur’an Kursunda hafızlık eğitimi aldığına dair yazı verilmelidir.
3. Örnek: Lise çağında olan bir öğrencinin açık liseye kayıt yaptırarak Hafızlık Eğitim Programı süresince (Azami 24 ay) kurslarımızda hafızlık yapması mümkündür.
4. Örnek: Lise çağında örgün eğitime devam eden bir öğrencinin ‘öğrenim hakkını kullanmama’ imkânından faydalanarak 2 eğitim-öğretim yılı eğitimine ara vermesi ve bu sürede hafızlığını yapması mümkündür. Hafızlığını bitirdikten sonra örgün eğitime de kaldığı yerden devam edebilir.

C-Dini Bilgiler ile Sosyal Etkinlik ve Rehberlik Dersinin Hafızlık Eğitimindeki Önemi
1. Dini Bilgiler
Kur’an-ı Kerim’in hıfzı ve usulüne uygun olarak okunması kadar önemli diğer bir husus da yeterli seviyede temel dini bilgilere sahip olmaktır. Söz konusu özellikler toplumun ortak beklentisidir. İster kurum içi, ister kurum dışı veya serbest olarak çalışan hafızların yeterli dînî bilgiye sahip olmamaları hafızlık imajını ve müessesesini derinden yaralamaktadır. Bu sebeple Hafızlık Eğitim Programında Dini Bilgiler dersi bu eğitimin önemli bir parçası olarak öngörülmüş, böylece öğrencilerin dini duygu ve bilinçlerinin gelişmesine katkı sağlamak hedeflenmiştir.
Ancak Başkanlıkça yapılan yazılı/sözlü yeterlik sınavlarında ve yapılan değerlendirme toplantılarındatemel dini bilgiler alanında hafızlarımızın ciddi bilgi eksikliklerinin olduğu tespit edilmiştir.
Dolayısıyla Dini Bilgiler dersinin sınıf ortamında öğretici ve öğrencinin aktif katılımı ve programda belirtildiği üzere amacına uygun bir şekilde işlenmesi hususunda gereken hassasiyetin gösterilmesi,öğrencinin başarısına önemli bir katkı sağlayacaktır.
Programımızda da belirtildiği üzere, dini bilgiler dersi işlenirken, öğrencilerin ahlaki yeterliklerini geliştirmelerine yardımcı olma temel alınmalı, dersler mümkün olduğunca Kur’an merkezli olarak işlenmeli, öğrencilere dini değerleri, din eğitimini sevdirme, onlarda ahlâkî değerlerin oluşup gelişmesine katkı sağlama, daha ileri okuma ve araştırma merakını uyandırma amaçlanmalıdır. Bundan hareketle derslerin, interaktif yöntemlerle işlenmesine, öğrencilerin kendilerinde var olan bilgileri kullanmalarına ve bu şekilde yeni bilgiler öğrenmelerine, öğrendikleri bilgileri kendi günlük hayatlarıyla ilişkilendirmelerine zemin hazırlayacak tarzda planlanması sağlanmalıdır. Gerektiğinde bölgedeki alan uzmanlarından yardım alınarak ders konularıyla ilgili seminer, konferans vb. etkinlikler düzenlenmelidir. Mümkün olduğunca konuların hayata aktarımını sağlayacak etkinlikler düzenlenmeli ve bu şekilde öğrencilerde davranış bilinci geliştirilmeye çalışılmalıdır.
Ayrıca hafızlık yaparak Kur’an-ı Kerim’i baştan sona ezberleyen bir hafızın Kur’an’ın genel olarak muhtevasından haberdar olmaması elbette düşünülemez. Bunun için hafızlık yapan öğrencinin meal de okuması öğretici tarafından teşvik edilmelidir. Böylece hafızlığı ikmal eden bir öğrenci, günlük kısa bir zaman ayırarak Kur’an Meali’ni en azından bir defada olsa baştan sona okumuş olacaktır.

2. Sosyal Etkinlik ve Rehberlik
Eğitim bilimleri verilerine göre sosyal etkinlik ve rehberlik; öğrencileri araştırmacı, özgüven sahibi, okuyan, kendini ifade edebilen, özgün davranış ve etkinlik ortaya koyabilen, paylaşma kültürüne sahip bir birey haline getirmedeki olumlu katkısı sebebiyle eğitim sürecinin önemli bir parçasıdır.
Sosyal etkinlik ve rehberlik faaliyetlerinin eğitim sürecindeki bu olumlu katkılarından dolayı Hafızlık Eğitim Programı hazırlık çalışmalarında bu derse yer verilme ihtiyacı hissedilmiştir.
Ancak yapılan değerlendirme toplantıları ve atölye çalışmalarında tespit edildiği üzere bu derse gerekli zamanın ayrılmadığı, dersin ihmal edildiği, önemine inanılmadığı veya bir şekilde geçiştirildiği, dersle ilgili hedefsiz bazı uygulamalara gidildiği ve alan uzmanlarından faydalanılmadığı görülmüştür.
Sosyal Etkinlik ve Rehberlik faaliyetlerinin bilimsel anlayıştan uzak, hiçbir amaca hizmet etmeyen bir takım etkinliklere yer vermek yerine programda belirtildiği üzere amacına uygun bir şekilde işlenmesi hususunda gereken hassasiyetin gösterilmesi öğrencinin başarısına önemli bir katkı sağlayacaktır. Bunun için PDR uzmanlarının hazırladığı sosyal etkinlik kitaplarından faydalanılacaktır.

D-Hafızlık Eğitim Sürecini Olumsuz Etkileyen Farklı Hususlar
Hafızlık eğitim sürecinin hem öğrenci hem de öğretici açısından sabır, fedakârlık ve adanmışlık ruhu gerektirdiği bir hakikattir. Hafızlığın genelde yapıldığı dönem kişilerin gençlik çağına tekabül etmektedir. Dolayısıyla hafızlık eğitiminin başarıya ulaşması için hafızlık ortamının bütün şartlarıyla buna müsait olmasına dikkat etmek gerekir.
Ancak Başkanlığımızın hafızlık eğitimini daha iyi bir noktaya taşıma hususundaki çalışmalarına rağmen yapılan değerlendirme toplantıları, atölye çalışmaları ve yapılan anketlerden elde edilen verilere göre halen eğitim sürecini olumsuz etkileyen aşağıdaki olumsuzlukların devam ettiği tespit edilmiştir.
1. İlgili mevzuatında “Kur’an eğitim ve öğretiminde Başkanlıkça hazırlanan eğitim ve öğretim programları uygulanır” amir hükmüne rağmen, öğreticilerin birçoğunun Hafızlık Eğitim Programını uygulamadığı,
2. Hafızlık sınıflarında hafız olmayan öğreticilerin derse girdiği,
3. Bazı öğreticilerin, programda yer alan derslerin işlenmesi ile ilgili usul ve esaslara riayet etmedikleri,
4. Programda belirtildiği üzere günlük derslerin öğretici tarafından öğrenciden bir bütün olarak bir defada alınmayıp ham/has sayfalar olarak ayrı ayrı alındığı, derslerin farklı farklı zamanlarda dinlenildiği veya öğretici dışında başka kişilerce dinlenildiği,
5. Hafızlık eğitim sürecinin paydaşları olan yönetici, öğretici, müftülük personeli, pansiyon yönetimi arasında koordinasyonunsağlanamaması ve iletişimin sağlıklı olmaması,
6. İmkânlar olduğu halde, sınıf mevcudunun eğitim-öğretim sürecini olumsuz etkileyecek ve öğreticinin denetiminden çıkaracak sayıda fazla olduğu,
7. Hafızlık Programı Hazırlık Dönemi’nde yüzünden okuma ve ezber dersleri işlenirken öğreticilerin öğrencilerine temel okuyuş usullerinin her birini (tahkik, tedvir ve hadr) tam olarak kazandırmadıkları,
8. Müftülüklerce, eğitim-öğretim başlamadan önce öğreticiler arasında aylık mutat toplantılar dışında bilgi, görgü, tecrübe paylaşımı ve metot birlikteliğini sağlamaya yönelik toplantıların yapılmadığı,
9. Kurs personelinden bazılarının, öğrencilere/velilere nezaket, görgü ve beşeri münasebetler noktasında olumsuz davranış sergiledikleri,
10. Kur’an kursları ve eklentilerinin (derslik, yatakhane, yemekhane vb.) temizlik, güvenlik ve fiziki şartların uygunluğu noktasında istenilen seviyede olmadıkları,
11. Sınıfların, öğrencilerin yaş ve hazır bulunuşlukları düzeyleri göz önünde bulundurulmadan gelişi güzel oluşturulduğu,
Gözlemlenmiştir.

Hafızlık müessesenin sürdürülebilirliğini, bu hizmetin layıkıyla milletimize tanıtılmasını, insanların dikkatlerinin bu hususa çekilmesini, toplumda hafızlık konusunda gerekli duyarlılığın oluşturulmasını sağlamak üzere müftülüklerimiz tarafından uygun iletişim kanalları kullanılarak gündemde tutulması önem arz etmektedir.
Sonuç olarak yukarıda zikredilen durumlar birçok kursumuzda karşılaştığımız olumsuzluklardır. Bu açıdan öncelikle kurslarımızın mevcut durumlarını anlatılan noktalarda gözden geçirmeleri ve varsa aksaklıkların giderilmesi gerekmektedir.


11382 kere okunmuştur.

© 2014 Ankara Müftülüğü Kültür Mah.Olgunlar Sk.No:29/A Telefon: 0 312-417 01 64 Fax:0 312-417 08 61 e-Mail:info@ankaramuftulugu.gov.tr
web tasarım